‘Sind nicht Worte und Töne Regenbogen und Schein-Brücken zwischen Ewig-Geschiedenem?’ *) schrijft Nietzsche in ‘Also sprach Zarathustra’. Deze zin drukt een essentiële functie van taal uit: het verbinden van wat scheidt. Het zijn misschien slechts ‘schijn bruggen’, ‘regenbogen’ waar aan het einde geen gouden pot te vinden is. Maar voor Nietzsche is dit geen tegenargument, want in dezelfde passage bevestigt hij: ‘Wie lieblich ist alles Reden und alle Lüge der Töne! Mit Tönen tanzt unsre Liebe auf bunten Regenbögen’. **)

Bovenstaand vertaald intro is het begin van een interessante Nietzsche webblog van enkele Zwitserse Nietzsche vrienden: www.nietzsche-poparts.ch . Eigen teksten (o.a. van de hoofdredacteur Paul Stephan) en die van gastauteurs sieren deze zeer interessante website waarbij ik vooraf wel wil aantekenen dat de bijdragen, ondanks de browser optie om in het Engels de teksten te kunnen lezen, veelal Duitstalig zijn. Onderstaand is een vertaling van een nadere uitleg over de website en ook van een prijs, de IJsvogel Prijs, die jaarlijks wordt uitgereikt:

Taal – en ook muziek – bezit de bijzondere kracht om de meest uiteenlopende dingen te verenigen. Deze kracht is vandaag de dag, in een tijd van toenemende maatschappelijke fragmentatie, belangrijker dan ooit. Mensen luisteren nauwelijks meer naar elkaar; de uitwisseling van argumenten en ideeën is vervangen door de strijd om wereldbeelden, die Nietzsche voorspelde als een ‘strijd der geesten’. En zelfs muziek, misschien wel de meest universele vorm van menselijke expressie, vindt steeds vaker geen gehoor. Muziek en taal worden vervangen door lawaai, dat, zoals Nietzsche al wist, gedachten ‘vermoordt’, vooral wanneer ze ‘teder’ zijn, wanneer ze in nauw contact komen met het ‘leven’ zelf. Want in het lawaai van de marktplaats gaat bovenal één ding verloren: het besef van onze werkelijkheid, de situatie waarin we ons bevinden. Tegen het schouwspel dat ons van het leven scheidt, kan alleen realistisch filosoferen helpen—filosoferen dat niet simpelweg het bekende herhaalt, maar bruggen bouwt tussen ons en onze wereld. Dan houdt de mening op en begint het denken.

Ook al kunnen ook wij misschien alleen maar ‘schijn-bruggen’ bouwen, we willen deze tendens met deze blog tegengaan, vertrouwend op de kracht van taal, concept en argumentatie om verbindingen te creëren tussen mensen onderling en tussen mensen en de wereld. Het is bedoeld als een forum voor uitwisseling; voor debat, maar ook om te luisteren. We nodigen auteurs met diverse achtergronden, verenigd door hun gedeelde band met Nietzsche, uit om hun gedachten te delen en open te stellen voor discussie. Iedereen wordt aangemoedigd om deel te nemen aan de discussie in de reacties. Net als Nietzsches magnum opus richten we ons tot ‘iedereen en niemand’. Wie zou een beter boegbeeld voor zo’n project kunnen zijn dan de grote denker van het perspectivisme, die voortdurend pleit voor het ‘integreren’ van nieuwe perspectieven op de wereld en het overwinnen van eigen vooroordelen?

Het gaat hier om POP in de zin van populariteit (zonder in te spelen op actuele trends) en provocatie (zonder een goedkope sensatiedrang), maar ook om kunst, voor zover we denken zelf als een kunstvorm beschouwen, herhaaldelijk artistieke thema’s aansnijden en deze blog artistiek vormgeven. Popfilosofie ontmoet filosofiepop. Het gaat om de filosofische verkenning van maatschappelijk relevante onderwerpen met en tegen Nietzsche in een niet-academische stijl.

Deze blog is een samenwerkingsproject tussen het Zwitserse Buser World Music Forum en de Duitse Halkyonische Assozation für radikale Philosophie. De hoofdredacteur is Paul Stephan, bijgestaan ​​door Emma Schunack. Linus Rupp is verantwoordelijk voor de lay-out en het artistieke ontwerp. Naast de vaste medewerkers Hans-Martin Schönherr-Mann, Natalie Schulte, Christian Saehrendt, Lukas Meisner, Michael Meyer-Albert en Henry Holland, publiceren ook regelmatig gastschrijvers op deze blog.

De ‘Eisvogel-Preis’ voor radicale essayistiek

De ijsvogel is een schuw, bedreigd dier dat zelden wordt gezien. Zijn nesten zijn zo goed verborgen dat men lange tijd dacht dat hij ze op zee liet drijven tijdens kalme perioden, de ‘halcyonische dagen’ voor en na de winterzonnewende. De oude Grieken noemden hem daarom “hal-kyon”, degene die nestelt op de zoutvloed.

Nietzsche gebruikt vaak de metafoor van de ‘halcyon’, geïnspireerd door deze oude legende, om zijn eigen fundamentele houding van vreugdevolle afstandelijkheid van de wereld te beschrijven: een gemoedstoestand van innerlijke vrede die voortkomt uit een diepe afstand tot de wereld. Deze sereniteit en lichtvoetigheid moeten een nieuw, radicaal perspectief op de maatschappij en haar onderliggende waarden mogelijk maken. Bevrijding vereist vervreemding van sociale normen en verplichtingen; vanuit het perspectief van het bevrijde individu lijken deze vervreemd en worden ze fundamenteel bevraagd over hun betekenis, oorsprong en geldigheid. Dit maakt de formulering van alternatieve waardesystemen mogelijk.

De Halkyonische Assozation für radikale Philosophie en het Buser World Music Forum reiken de ‘Eisvogel-Preis für radikale Essayistik’ uit aan filosofische teksten die dit standpunt van halcyon-radicalisme omarmen en een originele filosofische bijdrage leveren aan de analyse en kritiek op de heersende waarden in onze samenleving, evenals aan het verkennen van alternatieve manieren om deze te waarderen. Het gaat hierbij om experimenten in een vrolijke wetenschap, voorbij academische vormen van schrijven en denken, die een breed publiek aanspreken, niet alleen insiders. Elk jaar wordt een prijsvraag opgesteld, ontleend aan Nietzsches eigen geschriften. De beste inzendingen worden gepubliceerd op de Nietzsche POParts-blog en ontvangen een geldprijs.

Wat is de relevantie van Nietzsches analyse en kritiek op ressentiment vandaag de dag?

De term ‘ressentiment’ wordt in hedendaagse discussies bijna overmatig gebruikt. Het is duidelijk dat ‘ressentiment’ zich altijd op anderen richt. Is het dan niets meer dan een politiek modewoord zonder enige werkelijke analytische waarde, dat geen ander doel dient dan de ‘waarheid’ van het eigen standpunt te benadrukken en de onwaarheid en immoraliteit van dat van anderen aan te tonen?

Meestal wordt ‘ressentiment’ simpelweg begrepen als ‘vooroordeel’. Nietzsche ontwikkelt echter, met name in Zur Genealogie der Moral, een preciezere betekenis van de term. Hij stelt dat als woede en agressie niet onmiddellijk worden omgezet in daden, ze onafhankelijk worden van de oorzaak van de woede en resulteren in een aanhoudend verlangen naar wraak op de zogenaamd overweldigende vijand. Deze negatieve houding resulteert uiteindelijk in een alomvattend wereldbeeld dat het bestaan ​​van de wereld en het leven zelf ontkent, gekenmerkt door afgunst en wrok jegens de vermeende ‘schadelijke’ individuen, waardoor het subject gevangen blijft in een staat van machteloosheid. Deze vermoeidheid keert zich uiteindelijk tegen zichzelf als een ‘slecht geweten’ – en vormt de wortel van de christelijk-westerse ‘slavenmoraal’ en metafysica zodra wrok probeert “creatief” te worden. Gebaseerd op negatie, moet deze onwil uiteindelijk culmineren in een alomvattend nihilisme, dat Nietzsche identificeert als het fundamentele kenmerk van de moderniteit.

Of het nu gaat om ‘anarchisten’ of ‘antisemieten’, Nietzsche ziet in ressentiment niet alleen de affectieve drijvende kracht van het christendom, maar ook van alle moderne cultuur en moderne politieke bewegingen. Nietzsches volledige kritiek op de moraal culmineert in zijn analyse en kritiek op ressentiment – en hij pleit onvermoeibaar voor een positieve relatie met zichzelf en de wereld, een relatie die niet gebaseerd is op wraak en haat.

Nietzsches analyse en kritiek op ressentiment is herhaaldelijk overgenomen en verder ontwikkeld, bijvoorbeeld in de ambivalente kritiek op de Verlichting door de Frankfurter Schule, de subjectkritiek van het poststructuralisme, of, ironisch genoeg, in de anarchistische theorie. Het heeft kunstenaars en activisten, theoretici en individualisten geïnspireerd in hun strijd tegen de ‘slavernijmoraal’ en het daarmee gepaard gaande levensvijandige ascetisme, en voor een positieve houding op zowel individueel als collectief niveau. Maar is deze analyse nog steeds relevant? Kan een beroep op Nietzsche nieuw leven blazen in de afgezaagde term ‘ressentiment’, en is zijn begrip geschikt om ons heden beter te begrijpen? Wat zijn de mogelijke blinde vlekken van Nietzsches concept van ressentiment?

We zijn op zoek naar essays die de prijsvraag beantwoorden door gebruik te maken van Nietzsche en de traditie van de Nietzscheaanse kritiek. Of het nu met of tegen Nietzsche is, in negatieve zin – misschien is zijn concept van ‘wrok’ achterhaald – of in positieve zin. We zijn met name geïnteresseerd in bijdragen die niet alleen een frisse kijk op Nietzsche bieden, maar ons ook helpen onze huidige situatie en onze handelingsmogelijkheden daarin beter te begrijpen: worden we nog steeds verpletterd door ressentiment en een slavenmoraal? En zo ja, hoe kunnen we ontsnappen aan de ‘eeuwige terugkeer’ van onderdrukking en ressentiment?

De Halkyonische Assoziation für radikale Philosophie  en het Buser World Music Forum zijn op zoek naar originele inzendingen die zich onderscheiden door hun intellectuele, stilistische en sociaal-kritische kwaliteit en die erin slagen een breed publiek aan te spreken. Essays moeten in het Duits geschreven zijn en mogen niet meer dan 15.000 tekens (inclusief spaties) bevatten. Voetnoten en bibliografieën zijn niet vereist. In elk geval dienen inzendingen beknopt en to the point te zijn. Teksten die al elders zijn gepubliceerd of grotendeels door AI zijn geschreven, komen niet in aanmerking.

De jury bestaat uit een vertegenwoordiger van het BWMF (Oostenrijks Federaal Ministerie van Wetenschap en Onderzoek) en een aantal vaste medewerkers van de Nietzsche POParts-blog. De drie beste artikelen worden op deze blog gepubliceerd en beloond met prijzen van CHF 750 (1e plaats), CHF 500 (2e plaats) en CHF 250 (3e plaats).

Inzendingen dienen als PDF- en Word-bestanden te worden verzonden naar eisvogelpreis@gmail.com vóór 25 augustus 2026. Het bestand dient volledig geanonimiseerd te zijn en de contactgegevens van de inzender dienen in een apart document te worden vermeld. Neem gerust contact met ons op via dit e-mailadres als u vragen heeft.

^{(Einde tekst webblog nietzsche-poparts)}

*) ‘zijn woorden en klanken niet regenbogen en schijn-bruggen tussen wat eeuwig is gescheiden?’

**) ‘Hoe lieflijk is alle spraak en alle leugen van klanken! Met klanken danst onze liefde op bonte regenbogen.’

^{Beide citaten zijn te vinden in Aldus sprak Zarathoestra, deel III, §2}